Chia sẻ Thông tư 99/2025/TT-BTC: Thay Thế Thông Tư 200 Về Chế Độ Kế Toán Doanh Nghiệp

[Nguyễn Minh Thư]

Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hệ thống Chế độ Kế toán Doanh nghiệp. Thay cho cách tiếp cận mang tính tuân thủ cứng nhắc theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, khung hướng dẫn mới định hình một hệ thống linh hoạt, có kiểm soát, đồng thời tăng mức độ hài hòa với thông lệ kế toán quốc tế.

Cùng Webifrs tìm hiểu toàn cảnh về Thông tư 99/2025/TT-BTC ở bài viết dưới đây.

I. Tổng Quan Thông Tư 99/2025/TT-BTC

1. Lý do ban hành và nhu cầu thay thế Thông tư 200

- Thông tư 200 đã lạc hậu: Được ban hành từ năm 2014, Thông tư 200 dựa trên hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) cũ, không còn phản ánh đầy đủ các giao dịch kinh tế phức tạp của nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế.

- Lộ trình áp dụng VFRS/IFRS: Việt Nam đang trong lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) và đã ban hành Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam (VFRS) dựa trên IFRS (theo Quyết định 345/QĐ-BTC). Cần có một Chế độ kế toán (hướng dẫn hạch toán, hệ thống tài khoản) mới để đồng bộ với các chuẩn mực mới này.

- Yêu cầu hội nhập và minh bạch: Nền kinh tế cần các báo cáo tài chính (BCTC) có tính minh bạch cao và khả năng so sánh được với thông lệ quốc tế để thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Thông tư 200 không còn đáp ứng được yêu cầu này.

2. Mục tiêu điều chỉnh theo chuẩn kế toán mới

Thông tư 99 đặt ra các mục tiêu cốt lõi để thay đổi nền tảng kế toán doanh nghiệp:

- Tiệm cận IFRS: Đây là mục tiêu quan trọng nhất. Thông tư 99 đưa các nguyên tắc, phương pháp hạch toán và trình bày BCTC đến gần hơn với Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Ví dụ rõ nét là việc đổi tên "Bảng cân đối kế toán" thành "Báo cáo tình hình tài chính" theo đúng thuật ngữ của IFRS.

- Tăng quyền tự chủ và linh hoạt cho doanh nghiệp: Khác với Thông tư 200 mang tính "cầm tay chỉ việc" và cứng nhắc, Thông tư 99 trao quyền tự chủ rất lớn cho doanh nghiệp trong việc:
​

• Tự thiết kế biểu mẫu chứng từ kế toán (Điều 9).​
• Tự mở, sửa đổi, bổ sung hệ thống tài khoản kế toán (tài khoản chi tiết) để phù hợp với yêu cầu quản trị mà không cần xin phép Bộ Tài chính (Điều 11).​

- Nâng cao vai trò quản trị: Thông tư mới mở rộng phạm vi của kế toán, không chỉ là ghi sổ và lập báo cáo, mà còn nhấn mạnh đến trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc xây dựng quy chế quản trị nội bộ và tổ chức kiểm soát nội bộ (Điều 3).

3. Đối tượng áp dụng và phạm vi điều chỉnh

- Đối tượng áp dụng: Áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế (tương tự phạm vi của Thông tư 200).

- Phạm vi linh hoạt cho SME: Một điểm mới đáng chú ý là Thông tư 99 cho phép các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME - đối tượng thường áp dụng Thông tư 133) được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 99 nếu thấy phù hợp với nhu cầu quản lý.

- Phạm vi điều chỉnh: Thông tư này hướng dẫn về chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản và nguyên tắc hạch toán, sổ kế toán, và việc lập, trình bày Báo cáo tài chính.

4. Thời điểm hiệu lực - lộ trình chuyển đổi cho doanh nghiệp
​

• Ngày ban hành: 27 tháng 10 năm 2025​
• Ngày hiệu lực thi hành: 01 tháng 01 năm 2026​
• Lộ trình áp dụng: Áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026.​

Doanh nghiệp có khoảng 1 năm (từ cuối 2025 đến hết 2026) để chuẩn bị hệ thống (phần mềm kế toán), đào tạo nhân sự và điều chỉnh các quy trình nội bộ để chuyển đổi hoàn toàn sang chế độ kế toán mới.

Thông tư cũng cho phép doanh nghiệp áp dụng sớm hơn nếu đã chuẩn bị đầy đủ về nguồn lực và hệ thống.​

 

[Nguyễn Minh Thư]

II. Các Thay Đổi Trọng Tâm Trong Thông Tư 99/2025/TT-BTC

1. Triết lý mới: Linh hoạt - Chuẩn hóa - Tiệm cận quốc tế

Thông tư 99 chuyển đổi căn bản tư duy làm kế toán tại Việt Nam, từ "tuân thủ theo quy định cứng" sang "vận dụng theo nguyên tắc".

Linh hoạt

- Thông tư 200 mang tính "cầm tay chỉ việc", quy định chi tiết từng tài khoản cấp 2, cấp 3.

- Thông tư 99 trao quyền tự chủ tối đa. Doanh nghiệp được phép tự thiết kế hệ thống tài khoản chi tiết (từ cấp 2 trở đi) và tự thiết kế mẫu chứng từ (như phiếu thu, chi, nhập, xuất) nhưng vẫn đảm bảo tính chuẩn hóa theo cùng một hệ thống khung.

Chuẩn hóa

Chuẩn hóa về nguyên tắc (ghi nhận, đo lường) và đầu ra (biểu mẫu Báo cáo tài chính - BCTC). Dù doanh nghiệp hạch toán chi tiết thế nào, BCTC cuối cùng phải được trình bày theo một khuôn mẫu thống nhất, đảm bảo tính so sánh giữa các doanh nghiệp.

Tiệm cận quốc tế

Đây là mục tiêu quan trọng nhất. Thông tư 99 là bước đệm quan trọng để Việt Nam áp dụng VFRS (Chuẩn mực Báo cáo tài chính Việt Nam) và IFRS (Chuẩn mực Báo cáo tài chính Quốc tế).

Thông tư sử dụng thuật ngữ, khái niệm và phương pháp luận theo chuẩn quốc tế, ví dụ:
​

• "Bảng cân đối kế toán" đổi tên thành "Báo cáo tình hình tài chính".​
• Nhấn mạnh vào "xét đoán chuyên môn" và "ước tính kế toán".​

2. Nguyên tắc ghi nhận - Đo lường - Trình bày mới

Đây là yếu tố then chốt trong quá trình chuyển đổi, đòi hỏi kế toán viên cập nhật và củng cố kiến thức chuyên môn.​

3. Những thay đổi lớn ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp

• Hệ thống tài khoản được tổ chức lại, bổ sung và loại bỏ một số tài khoản cũ.​
• Chứng từ và sổ sách được chuẩn hóa, yêu cầu rõ hơn về kiểm soát nội bộ.​
• Doanh thu - chi phí được hướng dẫn theo nguyên tắc phù hợp giữa kỳ kế toán và bản chất giao dịch.​
• Phân loại tài sản - nợ phải trả thay đổi theo tiêu chí nhất quán, giảm chồng chéo với Thông tư 200.​
• Báo cáo tài chính được tái cấu trúc theo hướng tinh gọn nhưng tăng mức độ minh bạch.​